Slovenskú verziu textu si môžete prečítať tu.

Barolas andro čoripen andre Poľcika andro eňavardešutne berša. „Kana uľiľom, e socijeta the e komunita phende avri, hoj mandar ela nalačho manuš,“ vakerelas o Toby Gorniak pre jekh TEDx zgeľipen andre Varšava. „Ča vašoda, hoj som Rom.“

Kana sas les pandž berša, o manuš, so bikenelas andre skľepa, pre leste the pre leskeri daj zvičinďa anglal savorende, kaj te džan avri. Paľis pes la datar dodžanľa, hoj len sas aver cipakero koloris. Šov berš paľis les pro drom andal e skľepa marde o skinhedi. „Ča oda mange leperav, hoj trin čhon paľis ušťiľom špitaľate la komatar,“ leperelas.

Kana sas les dešuštar berš, denašle la fameľijaha andro anglikano foros Plymouth. Andre Britanija zathoďa bizarodkerďi komunitakeri organizacija Street Factory, the daskeci kheľibneskere grupi, prekal save ľikerel the cirdel anglal le ternen manušen, jekhbuter olen, so aven andal o phare the zamukhle thana.

O Gorniak phenel, hoj o kheľiben sas elšiňi veca, kana o aver manuša pre leste na dikhenas sar pro Romes vaj sar pro avrithemutnes. „Kamavas oda, hoj paš o hip-hop ňikas na interesinel, khatar o manuš avel vaj savo paťaviben ľikerel. Bareder hin ča oda, hoj kamel o hip-hop.“

Vaš e buťi le ternenca the vaš oda, hoj bararel avri la komunita, chudňa vajkeci dešengere paťiva, maškar lende the o Rados la britaňiko imperijostar.

Andre elšino jepaš majoste avľa o Gorniak pre varesave ďivesa andre Slovakija. Geľa te dikhel buter avričhide komuniti the andre rezidencija le britaňiko ambasadoriske Bilal Zahid sikhaďa peskero dokumentos That Boy (Oda čhavo) – le Romeskero vakeriben le anglune neonacistoha.

Andro vakeriben le portaloha Romano fórum o Gorniak phenel avri, so leske jekhbuter šegitinďa, kana andre Anglija zachudňa savoro nulatar; sar te del zor le manušenge andal o avričhide komunitendar, kana peske na paťan, the soske pes paš e generacijakero čoripen na ľikerelas ča le themeha.

Bariľan andro čoripen andre Poľcika, sar romano čhavoro predživenas o mariben, vaš savo tumenge kampelas la fameľijaha te džal andre Anglija. Odoj zachudňan savoro pale – adaďives hin tumen tumari firma, vakeren anglal o manuša, den goďi le govermentenge the san inšpiracija pedal o ezera manušen. So sas pre kada drom jekhbareder, aj pen resen odoj, kaj san adaďives?

Miro receptos pre bacht hin te šegitinel le manušenge. Kana somas čhavoro, kampelas mange lačho amal vaj lačho sikhľardo – ča vareko, ko bi mange diňahas o šajutňipen the ko bi vaš mange adaj sas. Sas man phares, bo but džene mange oda šajutňipen te del na kamenas. Kana avľom andre Anglija, jekh raňi mange phenďa, hoj te chudava pre mande zorales te kerel buťi, šaj dživava lačho dživipen. Phenďom mange, hoj oda probaľinava.

Paťivales man kisitinavas andre škola the keravas pre mande. Adi raňi mange paťalas – diňa man o šajutňipen. Oda kerďa but.

O filmos That Boy, savo avľan te sikhavel the pre Slovakija, ľikerel andre peste tumaro vakeriben le anglune neonacistoha le Mirekoha. Imar sar baro manuš tumen visaren pale andro čirlatuňipen andro than, kaj sas tumenge mištes, kana sako tumendar sas vareko aver. Dičhol pes, hoj paťan andre zor le vakeribnestar, savo sasťarel. Soske? So šaj čerinel o paťivalo vakeriben?

Le Mirekoha vakerahas phundradones le jileha pal savoreste. Kana vakerahas, dodžanľom man, hoj the leske kampelas o šegitipen, kana sas čhavoro, aľe na chudňa les. E škola, o socijaliko uradi aňi e policija leske na šegitinenas. Kana bi ke leste ľikerenas avresar, na ačhiľahas lestar rasistas.

Rasistaha ačhiľa vašoda, bo khere leske sas nalačhes, na sas les but amala, the te varesaven sprindžarďa, ola sas rasisti. Avka amen dodžanľam, hoj soduj džene amenge sar čhavorenge kampelas o šegitipen.

Pre Slovakija le Romen andal o avričhide the zamukhle komunitendar buterval vičinen „asocijalika”, but manuša phenen, hoj lenca našťi dživen the našťi keren buťi. Tumari buťi the tumaro sposobos, sar pes te bararel avri o manuš (Toby Gorniak Method), sikhaven, hoj oda hin avresar. So hin jekhbareder paš e buťi le manušenca andal o phare thanendar, save peske na paťan the savenge na paťal aňi bari sera la socijetatar?

Le manušen andal o avričhide komunitendar hin phares. But Roma Slovakijatar, aľe the andre Poľcika the čačes pre calo luma, aven pre oda, hoj peske na paťan. Gindinen peske pal peste, hoj nane dosta lačhe, the aver manuša lenge na den o šajutňipen te sikhavel, hoj oda hin avresar. Vašoda dživen andre oda paťaviben, hoj lenge ačhel ča phares dživipen. Kada dikhiben bi kamavas te čerinel. Kamavas bi lenge te sikhavel, hoj oda avka na musaj te jel.

Kana kala ďivesa phiravas pal e Slovakija, vakeravas the le čhavorenca andal o avričhide komunitendar – ko priklados pro Luňikos IX. Kana man dikhle, but lendar peske phučenas: „Sar oda šaj jel, hoj andre amari škola vakerel kada manuš, so phirel pal calo lumate the sikhavel le avrenge, savi bari zor hin len?! The mek hino Rom, oda hin super!“

Musaj le buteribneskeri socijetake te sikhavel, hoj the amen Roma sam lačhe manuša. O Roma šaj keren but, ča lenge kampel te del o šajutňipen. The jon kamen buťi the lačho dživipen, ča lenge kampel o aštipen.

Andre tumaro sposobos, sar pes te bararel avri o manuš, so sas the e tema tumare doktoratoste, sikhavel – the te oda but dženenge šaj avel naužardo – bari uloha o hip-hop pro jekhbareder than. Soske hiňi andr ´oda ajsi bari?

Kana somas cikno čhavoro, o kheľiben pro hip-hop sas elšiňi veca, kana man o aver manuša dikhle sar manušes. Na dikhenas pre mande sar pro Rom vaj sar pro avrithemutno, so na avel andal lengero forostar vaj gavestar. Jekhvareste somas manuš avka sar jon.

Kamavas oda, hoj paš o hip-hop ňikas na interesinel, khatar o manuš avel vaj savo paťaviben ľikerel. Bareder hin ča oda, hoj kamel o hip-hop. The paľikerdones oleske man paľis sikhľiľom, hoj perel ča pre mande, savo dživipen man ela. Ča mandar zaľikerel, save dromeha džava the sar man ľikerava andre avresave situaciji. Šaj čerinav miro dživipen, bo hin man zor pre oda, hoj oda te kerel.

Sikhavavas te khelel le manušen le duje beršendar dži ochtovardeš beršende. Jekh raňi, so manca khelelas, sas la ochtovardeš the šov berša. Avľa manca pro dikhiben, savo dikhle deš ezera manuša. Jekhetanes amen sas but lačho dikhiben, dži adaďives pre leste rado leperel. Kana oda pregeľa, phenelas, hoj pes šunelas terňi the hoj lake sas mištes.

Slovakijate dživen šelengere romane komuniti andre generacijakero čoripen. La socijetake pes but berš na del lenge te šegitinel, hoj lestar te džan avri. Tumen vakeren pal tumaro korkoro dživipneste, aľe so bi majinelas te kerel o them? Kaj bi majinelas te zachudel, aj te ale manušenge šegitinel?

Na kamav te phenel, hoj o them hino nalačho, bo nane. Džanav, hoj nane ča jekh čudoskero drom, savo savoro sasťarela, the hoj kampel te kerel but veci. Le manušenge kampel kher opral o šero, chaben, paňi, elektrika, škola, šajutňipen…

Kana akanakes štar ďives phiravas pal e Slovakija the geľom te dikhel o avričhide the zamukhle komuniti, gindinavas, so šaj kerav me. Bo paťav, hoj vareso šaj kerel dojekh dženo – šaj varekaske cinas tejos, das leske jepaš maro vaj leske das paňi. Šaj le avreske „činoro phundravav o vudar“, aj te resel buťi. Na musaj sajekh ča te dikhel pro govermentos, musaj te šegitinel jekh avreske sar manuš le manušeske.

Kana amen la romňaha džahas andal e vichodoskeri Slovakijatar, rovahas, aľe avaha pale. Anglal oda peske aľe rozgindinaha, sar šaj šegitinas amen sar fameľija. Aľe na kamav te šegitinel ča le Romenge, aľe savore manušenge. Prephirďom kotor la lumatar, savore čhavorenge musaj te del o šajutňipen.

Našli ste v článku chybu? Napíšte nám na [email protected].